Солтүстік Қазақстан облысына сапары барысында ҚР Парламенті Сенатының Төрағасы Мәулен Әшімбаев аймақ жастарымен кездесіп, жаңа Конституцияның мүмкіндіктерін талқылады. Іс-шараға Қозыбаев университетінің студенттері де қатысты. «Жаңа Конституция жастар үшін мүмкіндіктер ашады. Әділеттілік, заң үстемдігі және тең мүмкіндіктер қағидаттарына негізделген. Бұл жастардың білім, еңбек және бастама арқылы өз әлеуетін жүзеге асыруына мүмкіндік береді. Негізгі Заң жобасында білім беру, ғылым, мәдениет және инновацияның басымдықтары, сондай-ақ шығармашылық еркіндік пен зияткерлік меншікті қорғау кепілдіктері бекітілген. Бұл дарынды, білімді және белсенді жастарды қолдау елдің дамуының стратегиялық басымдығына айналып келе жатқанын білдіреді. Сонымен қатар, жастардың өз жауапкершілігі мен тарихи өзгерістердің ауқымын түсініп, елдің қоғамдық өміріне белсенді қатысуы маңызды», - деп атап өтті ҚР Парламенті Сенатының Төрағасы Мәулен Әшімбаев. Кездесу барысында Қозыбаев университетінің екінші курс студенті, университеттің Студенттік үкіметінің президенті Асанали Жанатулы жаңа Конституция жобасы бойынша өз пікірін білдірді. Оның айтуынша, бүгінгі жастардың өмірі әлеуметтік желілермен тығыз байланысты. Сондықтан жаңа Конституция жобасында азаматтардың жеке деректерін қорғауға ерекше назар аударылады, бұл маңызды қадам. Сондай-ақ, жаңа конституциялық өзгерістерде мемлекет дамуының басты бағыты ретінде білімге, ғылым мен инновацияға басымдық берілгенін атап өтті. Студенттің пікірінше, білімді әрі жауапты жастар елдің тұрақты дамуына үлкен үлес қоса алады. ЖОО студенті және СҚО «Ассамблея жастары»  РҚБ аймақтық кеңсесінің жетекшісі Дарига Смаилова жаңа Конституция жобасы бойынша өз пікірін білдірді: «Құжаттағы белсенді және жауапты азаматтардың рөлі жастар үшін ерекше маңызды. Әрбір адамның жеке жауапкершілігі мен заңға, қоғамдық тәртіпке құрметінің арқасында еліміз дамып, өркендейді». Дарига Смаилова әлеуметтік және экологиялық бастамаларға белсенді қатысып жүргенін атап өтті. Оның айтуынша, жауапкершілік, бірлік және елдің болашағына қамқорлық сияқты құндылықтар жаңа Конституция жобасында бекітілген қағидаттармен толық сәйкес келеді.

Жоғары оқу орнында бір апта бойы Париж VIII университетінің (Сен-Дени, Франция) Француз геосаясат институтының докторанты, ғылым кандидаты Робин Летерье сабақ өткізді. Ол университетімізге ПОҚ академиялық ұтқырлық бағдарламасы аясында келді. Ғылыми зерттеулерінің тақырыбы: «Геополитика аграрных трансформаций в северных регионах Казахстана: экономические, политические и символические аспекты». Робин Летерье, герман-роман филологиясы кафедрасының студенттеріне практикалық француз тілінен және болашақ географтар мен экологтарға сабақ берді. Франция, Грузия, Нидерланд, Қазақстанда үлкен жұмыс тәжірибесіне ие. Азық-түлік жүйелерін, АӨК стратегияларын, технологиялық өңірлік жаңғыртудың геосаяси импульстарын, ауылдық жерлердегі өзгерістерді, мәдени Географияны зерттейді. Университетте «Шет тілі: екі шет тілі»  бағыты бойынша барлығы 140-қа жуық студент француз тілін оқиды.

ЖОО-ның 1200 орындық жатақханасында Солтүстік қазақстандық кәсіпкер Дамир Эриктің қолдауымен жаңа алаңдардың салтанатты ашылуы өтті. Жиынға Аризона университетінің өкілдері мен білім ордамыздың оқытушылары, студенттері қатысты. Ұлттық нақышта безендірілген коворкинг аймағында студенттер бос уақыттарын тиімді өткізе алады: жайлы ортада кітап оқып достармен бірге уақыт өткізеді, шахмат ойнап ой-өрістерін дамытады. Бұл кеңістік студенттердің шығармашылықпен айналысуына жаңа серпін береді. Сонымен қатар, студенттер сабақтан кейін сергіп алуға арналған заманауи Play-Station ойын аумағында бос уақыттарын қызықты өткізе алады. Енді әртүрлі және дәмді мәзірі бар кофехана жұмыс істейді. Сабақтар арасындағы үзілісте аздап демалып, жеңіл тамақтанып алуға өте ыңғайлы орын. Мұнда әркім өз талғамына сай сусындар мен тағамдарды таңдайды. «Біз кешкі 23:00-ге дейін жұмыс істейміз. Жақында балалар гитарада ойнайтын білім алушылар үшін музыкалық батл өткізуді ұсынды. Біз қолдау көрсетуге дайынбыз. Студенттер  Sony Play-Station FIFA турнирін өткізді. Біз әрқашан балалардың ұсынған бастамалары мен идеяларын жүзеге асыруға тырысамыз»,-деп бөлісті Дамир Эрик. Студент қыз-балаларды шеберлікке, тігін өнеріне баулитын кәсіби жабдықталған тігін шеберханасы ашылды.Мұнда оқыту тегін жүргізіледі. Шеберхана жанындағы екі тігін сыныпта: матадан сублимациялық басып шығару және киім дизайны бойынша пайдалы дағдыларды меңгеруге мүмкіндік бар. Бұл шеберхана студенттердің шығармашылық қабілетін дамытып, қолөнерге деген қызығушылығын арттыруға бағытталған. «Біз кампусты үнемі жетілдіруге тырысамыз. Өйткені жастар – біздің болашағымыз. 15 наурызда Конституциялық реформа бойынша өтетін референдумға қатысамыз. Жаңартылған Конституция – еліміздің дамуы жолындағы маңызды стратегиялық қадам. Жас ұрпақ осы өзгерістер арқылы жаңа қоғамдық құндылықтарды бойына сіңіріп, ел болашағын қалыптастыруға үлес қосады», - деп атап өтті Басқарма Төрағасы – Ректор Ербол Исақаев. Бүгін университет 1200 орындық жатақханасында жаңа студенттерге арналған орындар ашты. Салтанатқа Аризона университетінің әріптестері, оқытушылары және студенттері қатысты. Нысандар солтүстікқазақстандық кәсіпкер Дамир Эриктің қолдауымен ашылды. Ұлттық стильде безендірілген коворкинг орталығы шығармашылық пен оқу үшін қызықты орынға айналды. Мұнда студенттер шахмат ойнайды, кітап оқиды, үй тапсырмаларын орындайды және араласады. Енді олар жаңа PlayStation бөлмесінде демалып, сүйікті бейне ойындарын ойнауға мүмкіндік алды. Студенттер тігін шеберханасында және екі сабақта: сублимациялық басып шығару және киім дизайны бойынша пішу, тігу және мата басып шығару бойынша пайдалы дағдыларды үйрене алады. Оқыту студенттер үшін тегін. «Біз студенттер үшін кампусымызды жақсартуға үнемі тырысамыз. Бүгін біз студенттеріміз үшін жайлы және жайлы ортаны қамтамасыз ету үшін бірнеше атмосфералық кеңістік аштық. Өйткені, біздің жастарымыз - біздің болашағымыз». 15 наурызда біз бүкіл елмен бірге конституциялық реформа бойынша референдумға қатысамыз. Жаңартылған Конституцияның қабылдануы тек негізгі заңға ресми өзгеріс енгізу ғана емес, сонымен қатар елдің алдағы жылдарға даму бағытын белгілейтін маңызды стратегиялық қадам болып табылады. Бұл өзгерістер әсіресе жастар үшін маңызды», - деп атап өтті Басқарма төрағасы – ректор Ербол Исақаев. Жаңа студенттік кофехана жылы жиындар мен дәмді түскі ас ішуге арналған жайлы және хош иісті орынға айналды. Ол жатақхана тұрғындарының сүйікті орнына айналды. «Студенттер музыкалық аспаптарда, шахматта және үстел ойындарында ойнауға келеді. Біз сағат 23:00-ге дейін ашықпыз және мұнда әрқашан адамдар болады. Біз жастардан күш-қуат пен оң энергия аламыз. Студенттердің көптеген бастамалары мен идеялары бар. Кеше ғана олар бізге келіп, музыкалық гитара шайқасын өткізуді ұсынды. Біз оларды қолдадық және жеңімпаздарға сыйлықтар беріп, көмектесуге уәде бердік. Жақында біз Sony PlayStation FIFA турнирін өткіздік. «Біз студенттердің бос уақытын қамтамасыз ету үшін бұл жерді тартымды орталыққа айналдырғымыз келеді», - деп бөлісті Дамир Эрик. Жаңа алаңдармен қоса, 11 жұмыс орны ашылды. БЦК қолдауымен бассейнде жаңартылған спорт залы ашылды. Серіктестеріміз нысанды жөндеуге, 15 жаттығу құралын және қосымша спорттық жабдықтарды сатып алуға демеушілік қаражат бөлді. Жүзу және аквааэробикадан басқа, бассейнде фитнес, физиотерапия, йога, секіру, сауықтыру гимнастикасы және кроссфит бойынша бір реттік сабақтар ұсынылады. Енді еліміздің, аймақтың және университеттің намысын қорғайтын солтүстікқазақстандық спортшыларымыз, біздің спорт залымызда жаттыға алады. Бокстан әлем чемпионы Наталья Богдановаға Қозыбаев университетінде оқуға арналған грант табыстадық. Өткен жылы халықаралық деңгейде жоғары нәтижелерге қол жеткізген студенттерімізге жеті грант бөлінді. СҚО полиатлон командасының жаттықтырушысы, аға оқытушы, белсенді спортшы Александр Наумов университет басшылығына студенттік спортты қолдағаны үшін алғыс айтты: «Соңғы жылдары университет Президенттік көпсайыста 30-дан астам спорт шеберін дайындады, оның ішінде үш халықаралық дәрежедегі спортшы және бір әлем чемпионы бар. Біздің спорттық нысандарымыз дамып келеді. Сондықтан ондаған спорт шеберлерін дайындаймыз деп сенімдімін!» Студенттер үшін жаңа алаң ашуға қолдау білдірген барлық серіктестерімізге алғыс айтамыз!

Көктем шуағымен бірге келген  8 наурыз қарсаңында университетте нәзік жандыларға арналған мерекелік кеш өтті. Жоғары оқу орнымыздың №1 оқу корпусында аруларды көтеріңкі көңіл күймен қарсы алды. Студенттер жылы лебіздерін білдіріп, шағын сыйлықтарын табыстады. Ал келген қонақтар әсем безендірілген фотозона алдында естелікке суретке түсті. Университет ұжымы ардақты әйелдер қауымын 8 наурызбен құттықтады. Мерекелік кеш аясында белсенді студенттердің жүрекке жылу сыйлар әндері, ізгі лебіздері ұсынылды. Басқарма Төрағасы – Ректор Ербол Исақаев залда отырған аруларға ықылас гүлдерін табыстады. Сахна төрінде құттықтау сөз сөйлеп, университеттің дамуына елеулі үлес қосып жүрген әйелдер қауымының еңбегін ерекше атап өтті: «Сіздердің еңбектеріңіз, даналықтарыңыз бен қамқорлықтарыңыз әлемді жақсарта түседі. Құзыреттілік пен жауапкершілік қаситеттеріңіз студенттерді тыңдап, түсінуге және оларға қолдау көрсетуге мүмкіндік береді. Табандылықтарыңыз білім беру үдерісінің, ғылыми зерттеулер мен басқару шешімдерінің жоғары сапасын қамтамасыз етеді». Дәстүрлі марапаттау рәсімінде: «Қазақ тілі мен әдебиет» кафедрасының профессоры Мендыкыз Есматова мен «Журналистика және әлеуметтік ғылымдар» кафедрасының аға оқытушысы Гуль-гуль Тулешеваға ҚР ҒЖБМ «Ана тілін дамытуға қосқан үлесі үшін» төсбелгісі табысталды. Сондай-ақ, 11  адам ҚР ҒЖБМ сертификаттары мен алғыс хаттарын алды. Оқытушылар, қызметкерлер және студенттерге Басқарма Төрағасы-Ректордың алғыс хаттары мен мақтау қағаздары табысталды. Қонақтарымыз бен серіктестерімізді–Аризона университетінің өкілдерін жылы шыраймен марапаттадық. Барша қыз-келіншектерді 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күнімен шын жүректен құттықтаймыз! Жүздеріңізден күлкі кетпей, жүректеріңіз мейірім мен махаббатқа толы болсын!

Болашақ талапкерлер екі күн бойы қызықты әрі танымды шараға қатысуға мүмкіндік алды. Қозыбаев университетінің қабырғасында 10 - 11 сыныптың 730-дан астам оқушыларына арналған Ашық есік күндері ұйымдастырылды. Университет өкілдері оқушыларға білім беру бағдарламалары, қабылдау ережелері және студенттік өмір туралы жан-жақты ақпарат берді. Талапкерлер академиялық ұтқырлық, Қозыбаев университеті мен Аризона университетінде қос диплом бағдарламаларында білім алу мүмкіндігі туралы білді. Қазіргі уақытта университет биотехнология, IT, білім берудегі инклюзия, бизнес және менеджмент салаларында бес қос дипломдық бағдарламаға қабылдау жүргізіп жатыр. Мансаптық бағдар беру кездесуіне қатысқан Аризона университетінің өкілдері студенттермен осы бағдарламалар бойынша оқу мүмкіндіктері туралы әңгімелесті. Қатысушылар студенттермен және оқытушылармен тікелей әңгімелесіп, өздерін қызықтырған сұрақтарға жауап алды. Университеттің студенттік ұйымдары және шығармашылық бірлестіктері студенттерге арналған түрлі мүмкіндіктер туралы таныстырды. Ашық есік күні талапкерлер үшін пайдалы әрі қызықты өтті. Мұндай кездесулер жастардың саналы түрде мамандық таңдауына және жоғары білім алуға деген қызығушылығын арттыруға ықпал етеді.

«М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетінің хабаршысы» ғылыми рецензияланатын журналының ҚР ҒЖБМ Ғылым және жоғары білім беру саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған ғылыми басылымдар тізіміне енгізілуімен құттықтаймыз! Бұл университет үшін маңызды ғылыми жетістік! Біздің журналымыз ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласындағы негізгі зерттеу нәтижелерін жариялау үшін ҚР ҒЖБМ Ғылым және жоғары білім беру саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған үшінші дәрежелі ғылыми басылымдар тізіміне (3-тізім) енгізілді. Бұл журнал басылымдарының жоғары ғылыми деңгейін және оның авторларының және редакциялық алқа мүшелерінің М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетінің хабаршысын дамытуға қосқан үлесін растайды. Сонымен қатар, ғалымдар мен зерттеушілерге ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласындағы зерттеу нәтижелерін Қазақстандағы, көршілес елдердегі және шетелдегі ғылыми қауымдастыққа ұсыну және тарату үшін қосымша мүмкіндіктер ашады. Түркия, Ресей, Малайзия, Канада, Әзірбайжан, Өзбекстан және Америка Құрама Штаттарынан келген ғалымдарды тарта отырып, ғылыми басылымдардың сапасын одан әрі жақсарту және халықаралық ғылыми байланысты кеңейту үшін барлық журнал салалары бойынша жүйелі жұмыс жалғасады. Біз университет басшылығына, «Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар» кафедрасының  қызметкерлеріне, журналдың бас редакторы Демьяненко Александр Валентиновичқа, журнал редакциясына,  жауапты хатшы Куликова Валентина Петровнаға, журналдың редакциялық алқасына, баспа бөліміне, барлық авторларға, рецензенттерге және серіктестерге сенімдері мен жемісті ынтымақтастығы үшін алғысымызды білдіреміз!

  Финикс қаласында (АҚШ) 35-ші Ambassadors’Ball дипломатиялық қайырымдылық балы өтті. Іс-шара аясында Қазақстан құрметті қонақ мәртебесінде ұсынылды. Жыл сайын ұйымдастырылатын бұл дәстүрлі бал дипломатиялық корпус өкілдерін, бизнес қауымдастығын, академиялық ортаны және қоғамдық ұйымдарды біріктіреді. Іс-шара халықаралық байланыстарды нығайтуға, сондай-ақ білім беру және мәдени бастамаларды қолдауға бағытталған. Биылғы жылы аталған алаң Қазақстан мен University of Arizona арасындағы стратегиялық серіктестікті дамыту тұрғысынан ерекше маңызға ие болды. Іс-шараға қатысу жоғары білім мен ғылым саласындағы екіжақты ынтымақтастықтың жоғары деңгейін және оның тұрақты серпінін айқындады. Шараға ҚР АҚШ-тағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Мағжан Ілиясов қатысты. Ол өз сөзінде мемлекетаралық байланыстарды нығайтудағы мәдени дипломатияның айрықша рөлін атап өтіп, ұзақмерзімді әрі өзара тиімді серіктестіктің берік негізі дәл гуманитарлық және білім беру саласындағы ықпалдастық арқылы қалыптасатынын жеткізді. University of Arizona президенті Суреш Гаримелла Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан бірлескен жобаның жоғары мәртебесін көпшілік алдында растады. Оның айтуынша, Петропавл қаласындағы университеттің микрокампусы табысты білім беру бастамасы ғана емес, сонымен қатар терең халықаралық интеграцияның үлгісіне айналды. Ол Қазақстан осындай ауқымдағы стратегиялық серіктестікті жолға қойған алғашқы шетелдік жоғары оқу орны ретінде университет үшін бұл ынтымақтастықтың ерекше маңызға ие екенін және бүгінгі таңда оның кемелденген, көпсалалы кооперация деңгейіне көтерілгенін атап өтті. Қол жеткізілген нәтижелердің негізінде Қазақстанның солтүстік өңірінде заманауи академиялық және зерттеу орталығын қалыптастыруға бағытталған жүйелі жұмыс жатыр. Қазіргі уақытта қос диплом бағдарламалары бойынша 360 студент білім алады. Кампус қазақстандық жастармен қатар АҚШ, Қытай, Моңғолия және Ресейден келген студенттерді де тартады. Алдағы уақытта бизнесті басқарудың жаңа білім беру бағдарламасын іске қосу, сондай-ақ алғашқы түлектер легін шығару жоспарланған. Серіктестік академиялық алмасу шеңберінен шығып, ауқымды ғылыми зерттеулерді жүзеге асыру алаңына айналды. Бірлескен ғылыми зерттеулер стратегиялық маңызды бағыттарды –ауыл шаруашылығы мен су ресурстарын басқаруды, геномика мен селекцияны, қосылған құны жоғары өнімді жасай отырып, шикізатты терең өңдеуді қамтиды. Күкіртті полимерлеу бойынша бірлескен жоба– соның айқын мысалдарының бірі. Сонымен қатар ынтымақтастық инклюзивті білім беру, орнықты туризм және экология салаларындағы зерттеулерді де қамтиды. Қос диплом бағдарламалары аясында алғашқы 29 қазақстандық студенттің университеттің Тусон қаласындағы (АҚШ) бас кампусында білім алуы серіктестіктің маңызды кезеңі болды. Сондай-ақ оқытушылар «Болашақ» халықаралық бағдарламасы мен Fulbright Program аясында АҚШ-та біліктілігін арттырады. Бұл академиялық байланыстарды нығайтуға және озық білім беру тәжірибелерін трансферттеуге мүмкіндік береді. Петропавл қаласындағы микрокампус жобасы – жоғары білімді интернационалдандыру жөніндегі Мемлекет басшысының тапсырмаларын жүйелі түрде іске асырудың айқын үлгісі. Жоба халықаралық интеграцияға бағытталған стратегиялық саясаттың жаңа буын кадрларын даярлаудан бастап, елдің экономикалық және технологиялық дамуына елеулі ықпал ете алатын бірлескен ғылыми әзірлемелерді іске қосуға дейін нақты нәтижелерге ұласқанын көрсетеді.  

Қозыбаев университеті мен «Soilephone» ЖШС ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Келісім шеңберінде университет сотталғандар үшін ЖИ негізіндегі заң кеңесшісін әзірлейді. Жобаның мақсаты-  қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде сотталғандардың құқықтық ақпаратқа тең, қауіпсіз қолжетімділігін қамтамасыз ету. Осыған дейін «Soilephone» ЖШС мамандары қауіпсіз байланыс платформасын- бейнетаксофондарды жасап, енгізген. ҚАЖ-да мобильді құрылғыларға тыйым салу әлеуметтік оқшаулануды арттырады. Бейнетаксофондар бұл мәселені шешуге және сотталғандардың құқықтарын қамтамасыз етуге арналған. Қозыбаев университетімен бірлескен әзірлеменің арқасында сотталғандар бейнетаксофондар арқылы құқықтық ақпаратқа қол жеткізуге және бейімделген нысанда заңнама нормаларын түсіндіруге қосымша мүмкіндік алады. Бұл құқықтық сауатсыздықты және қақтығыстарды азайтуға көмектеседі. ЖИ кеңесші: 1. Төмендегідей ақпарат береді:* қылмыстық,* қылмыстық-атқару,* азаматтық,* әкімшілік заңнама* өтінім үлгілерін ұсынады (заңды өкілдіксіз). 2. Төмендегідей рәсімдерге түсініктеме береді:* шағымдар мен өтініштер беру;* шартты түрде мерзімінен бұрын босату;* басқа тергеу шарттарына  ауыстыру;* кездесулер мен хабарламалар алу. «Бұл әлеуметтік маңызды жоба көптеген адамдарға көмектеседі деп үміттенемін. Биыл біз коммерцияландыруға өңірдің кәсіпорындарымен шамамен жеті жоба ұсындық. Біздің көмегімізбен өндірістік қуаттарын арттырып, ғылыми идеяларын жүзеге асыра алады», - деді Басқарма Төрағасы – Ректор Ербол Исақаев. Жобаны іске асыру барысында нормативтік базаға талдау жүргізіледі, сәулеті жобаланады және MVP әзірленеді, сондай-ақ ҚАЖ мекемелерінің бірінде пилоттық жоба іске қосылады.

Университетімізде  «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін» Жалпыұлттық коалициясының СҚО филиалының өкілдерімен, студент жастармен және ЖОО белсенділерімен алдағы конституциялық реформаларды талқылауға арналған диалог алаңы ұйымдастырылды. Жалпыұлттық коалициясының СҚО филиалының өкілі Жадыра Жолкенованың айтуынша  қоғамның болашақ дамуы үшін студенттердің көзқарастары мен ұсыныстарына назар аудару қажет: «Бүгінде  біз жастарға үлкен үміт артып отырмыз. Ең алдымен білім алушылар өздерінің құқықтарын біліп жүрсе деймін. Жаңа Конституция – белсенді, жауапты әрі саналы азаматтарды қалыптастыруға бағытталған. Сондықтан жас ұрпақ заңға құрметпен қарап, мемлекеттің дамуына өз үлесін қосуға дайын болуы тиіс». Университеттік ортада құқықтық мәдениет, азаматтық жауапкершілік және жастардың белсенді өмірлік ұстанымы қалыптасады. Сондықтан ел дамуының негізгі бағыттарын академиялық ортада талқылау ерекше маңызға ие. «Жоғары оқу орны – тек білім беру мекемесі ғана емес, сонымен қатар құқықтық мәдениет пен азаматтық бірегейлік қалыптасатын орта. Біздің басты міндетіміз – білімді маман даярлаумен қатар, заң мен әділеттілік қағидаттарына сүйене отырып, ойлап, талдау жасай алатын және жауапты шешім қабылдай білетін тұлғаларды тәрбиелеу»,- деді Басқарма Төрағасы- ректор Ербол Исақаев Негізгі баяндамалардан кейін сұрақ-жауап бөлімі ұйымдастырылды.Кездесу барысында жаңа Конституция аясындағы өзгерістер жан-жақты қарастырылып, білім алушылардың пікірлері тыңдалды.